Özel Eğitim Etkinlikleri listesindeki Dokunarak Hissediyorum etkinliği, rakamların ve rakamlara karşılık gelen nesnelerin kabartmalı şekilde hazırlanmasıyla oluşturulan eğitsel bir materyaldir. Bu materyalde birey, rakamları yalnızca görerek değil, aynı zamanda dokunarak da tanımaya çalışır.

Etkinlik özellikle görme yetersizliği olan bireylerde dokunsal farkındalık, sayı tanıma ve miktar kavramını desteklemek amacıyla kullanılabilir. Hafif düzey görme yetersizliği olan bireylerde renk zıtlığı da materyali daha anlaşılır hâle getirebilir.

Etkinliğin Amacı

Bu etkinliğin temel amacı, bireyin rakamları ve rakamlara karşılık gelen nesne miktarını dokunarak hissetmesine destek olmaktır. Birey, materyal üzerinde yer alan kabartmalı rakamlara dokunarak rakamın şeklini fark edebilir. Rakamların altında bulunan nesneleri sayarak sayı-miktar ilişkisini kurmaya çalışabilir.

Etkinlik, matematik öncesi beceriler, dokunsal algı, dikkat ve ince motor beceriler açısından destekleyici olabilir.

Destekleyebileceği Beceriler

Kullanılan Malzemeler

Materyalin Hazırlanışı

İlk olarak istenilen boyutta renkli bir mukavva dikdörtgen şekilde kesilir. Daha sonra 0’dan 9’a kadar olan rakamlar EVA üzerine çizilir ve dikkatli şekilde kesilir. Kesilen rakamlar mukavva üzerine sıralı biçimde yapıştırılır.

Ardından yıldız, daire, kalp veya benzeri bir nesne şekli renkli kâğıt üzerine çizilerek kesilir. Her rakamın altına, o rakamın miktarını gösterecek kadar nesne yapıştırılır. Örneğin 3 rakamının altına üç yıldız, 5 rakamının altına beş yıldız yerleştirilebilir. 0 rakamının altında ise nesne bulunmaması, sıfır kavramını fark ettirmek için kullanılabilir.

Rakamların ve nesnelerin yüzeyden hissedilecek şekilde kabartmalı olması önemlidir. Bu nedenle EVA gibi dokunulduğunda kolay fark edilen materyaller tercih edilebilir.

Uygulama Süreci

Etkinlik uygulanırken bireyin önce materyali genel olarak incelemesine izin verilir. Daha sonra rakamlar tek tek tanıtılır. Bireyden parmağıyla rakamın üzerinden gitmesi, rakamın şeklini hissetmesi ve altında bulunan nesneleri sayması istenir.

Kullanılabilecek yönergeler:

• “Bu rakama dokun.”
• “Parmağınla rakamın üzerinden git.”
• “Bu rakam kaç?”
• “Altında kaç yıldız var?”
• “Rakamla yıldız sayısı aynı mı?”
• “Şimdi 5 rakamını bulalım.”

Başlangıçta 1, 2 ve 3 gibi küçük sayılarla çalışmak daha uygun olabilir. Birey ilerledikçe 0’dan 9’a kadar tüm rakamlar kullanılabilir.

Uyarlama Önerileri

Hafif düzey görme yetersizliği olan bireylerde zemin ve rakam arasında belirgin renk zıtlığı kullanılabilir. Örneğin açık renk zemin üzerine siyah rakamlar tercih edilebilir. Bu, görsel farkındalığı destekleyebilir.

Görme düzeyi daha sınırlı olan bireylerde ise renk yerine dokunsal belirginlik daha önemli hâle gelir. Rakamların daha kalın EVA ile hazırlanması, nesnelerin daha kabartmalı olması ve aralıkların daha geniş tutulması faydalı olabilir.

Etkinlik daha kolay hâle getirilmek istenirse aynı anda yalnızca birkaç rakam sunulabilir. Daha ileri düzeyde bireyden rastgele söylenen rakamı bulması veya uygun miktarda nesneyi kendisinin yerleştirmesi istenebilir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Materyalde kullanılan parçaların sağlam şekilde yapıştırılması önemlidir. Küçük parçalar koparsa güvenlik riski oluşabilir. Bu nedenle özellikle küçük yaş gruplarında etkinlik yetişkin gözetiminde uygulanmalıdır.

Yönergeler kısa, açık ve bireyin düzeyine uygun verilmelidir. Birey rakamı tanıyamadığında hemen müdahale etmek yerine dokunarak keşfetmesi için yeterli süre tanınmalıdır.

Değerlendirme Önerisi

Etkinlik sonunda bireyin hangi rakamları bağımsız tanıyabildiği, hangi rakamlarda ipucuna ihtiyaç duyduğu ve sayı-miktar eşleştirmesini ne düzeyde yaptığı gözlemlenebilir.

Diğer özel eğitim etkinlikleri için buraya tıklayınız.

Özel Eğitim Etkinlikleri | Dokunarak Hissediyorum Etkinliği yazısı ilk önce Özel Eğitim Defteri üzerinde ortaya çıktı.

Özel Eğitim Etkinlikleri kategorisinde “Doku küpü etkinliği”, farklı yüzey özelliklerine sahip materyallerin bir küp üzerine yerleştirilmesiyle hazırlanan dokunsal bir öğrenme materyalidir. Bu etkinlikte birey, küpün farklı yüzeylerine dokunarak nesnelerin dokusunu, büyüklüğünü, sertliğini ve yüzey özelliklerini fark etmeye çalışır.

Bu materyal özellikle görme yetersizliği olan bireylerde dokunma duyusunu desteklemek amacıyla kullanılabilir. Bununla birlikte duyusal farkındalık, ince motor beceriler ve temel kavram öğretimi için farklı öğrenci gruplarında da uyarlanabilir.

Etkinliğin Amacı

Bu etkinliğin temel amacı, bireyin farklı dokuları dokunarak tanımasına ve ayırt etmesine destek olmaktır. Etkinlik sırasında birey; yumuşak, sert, büyük, küçük, pürüzlü, düz gibi kavramları uygulamalı şekilde deneyimleyebilir.

Etkinlik, bireyin yalnızca materyale dokunmasını değil, dokunduğu yüzey hakkında düşünmesini, karşılaştırma yapmasını ve uygun sözel ya da işaret destekli ifadelerle tepki vermesini de destekleyebilir.

Destekleyebileceği Beceriler

Kullanılan Malzemeler

Materyalin Hazırlanışı

Öncelikle mukavva ya da kalın karton kullanılarak küp formu hazırlanır. Küpün daha düzenli ve dikkat dağıtmayacak bir görünüme sahip olması için dış yüzeyi siyah kartonla kaplanabilir.

Daha sonra küpün her yüzeyine farklı özellikte materyaller yerleştirilir. Bir yüzeye ponponlar, başka bir yüzeye düğmeler, farklı bir yüzeye boncuklar ve başka bir yüzeye keçe yapıştırılabilir. Materyaller sıcak silikonla sabitlenirken yüzeylerin sağlam olmasına dikkat edilmelidir.

Hazırlanan küpte her yüzeyin farklı bir dokunsal özellik taşıması önemlidir. Böylece birey, yüzeyler arasındaki farkları daha kolay hissedebilir.

Uygulama Süreci

Etkinlik uygulanırken bireyin küpü incelemesine zaman tanınır. Öğretmen veya uygulayıcı, bireyin elini yönlendirmeden önce materyali tanıtabilir. Ardından bireyden küpün farklı yüzeylerine dokunması istenir.

Uygulama sırasında şu yönergeler kullanılabilir:

• “Yumuşak olan yüzeye dokun.”
• “Sert olan yüzeyi bul.”
• “Büyük olan ponponlara dokun.”
• “Küçük boncukların olduğu yüzeyi göster.”
• “Bu yüzey nasıl hissettiriyor?”

Birey sözel tepki veremiyorsa işaret etme, elini yönlendirme, seçim yapma veya uygun kartı gösterme gibi alternatif tepkiler kabul edilebilir.

Uyarlama Önerileri

Bu materyal bireyin düzeyine göre kolaylaştırılabilir ya da zorlaştırılabilir. Başlangıç düzeyinde yalnızca iki farklı doku kullanılabilir. Örneğin bir yüzey yumuşak, diğer yüzey sert olacak şekilde düzenlenebilir.

Daha ileri düzeyde ise pürüzlü, kaygan, kabarık, düz, büyük, küçük gibi daha fazla kavram eklenebilir. Bireyden yalnızca dokunması değil, dokuları karşılaştırması da istenebilir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Materyalde kullanılan boncuk, düğme ve küçük parçaların sağlam şekilde yapıştırılmış olması gerekir. Özellikle küçük yaş gruplarında kopabilecek parçalar güvenlik açısından risk oluşturabilir. Bu nedenle etkinlik mutlaka yetişkin gözetiminde uygulanmalıdır.

Görme yetersizliği olan bireylerle çalışırken yönergeler açık, kısa ve anlaşılır verilmelidir. Bireyin dokunsal keşif yapmasına yeterli süre tanınmalıdır.

Ayrıca diğer özel eğitim etkinlikleri için buraya tıklayınız.

Özel Eğitim Etkinlikleri | Doku Küpü Etkinliği yazısı ilk önce Özel Eğitim Defteri üzerinde ortaya çıktı.

Özel Eğitim Etkinlikleri kategorisinde Şaşkın Suratlar etkinliği, karton bardakların içine farklı ses çıkaran malzemeler yerleştirilerek hazırlanan bir ses ayırt etme ve eşleştirme materyalidir. Bardakların dış yüzeyi keçe ile kaplanarak renkli ve dikkat çekici bir görünüm kazandırılır.

Bu etkinlikte birey, materyali sallayarak çıkan sesi dinler ve aynı ya da benzer sese sahip diğer materyali bulmaya çalışır. Etkinlik özellikle işitsel dikkat, ses ayırt etme ve eşleştirme becerilerini desteklemek amacıyla kullanılabilir.

Etkinliğin Amacı

Etkinliğin amacı, bireyin farklı sesleri fark etmesine, sesler arasındaki benzerlik ve farklılıkları ayırt etmesine destek olmaktır. İşitme yetersizliği olan bireylerde, bireyin mevcut işitme düzeyi ve kullandığı destekleyici araçlar dikkate alınarak uygulanabilir.

Etkinlik aynı zamanda dikkat, sıra bekleme, yönerge takip etme ve eşleştirme becerilerini de destekleyebilir.

Kullanılan Malzemeler

Materyalin Hazırlanışı

Öncelikle karton bardakların içine farklı ses çıkarabilecek malzemeler yerleştirilir. Örneğin iki bardağın içine nohut, iki bardağın içine makarna, iki bardağın içine bulgur konulabilir. Böylece aynı sese sahip eşler oluşturulur.

Her bardak bir başka bardakla kapatılarak kapalı bir form elde edilir. Bardaklar sıcak silikonla sağlam şekilde yapıştırılır. Daha sonra dış yüzeyleri keçe ile kaplanır. Son aşamada göz ve ağız detayları eklenerek materyale “şaşkın surat” görünümü verilebilir.

Renkler farklı seçilebilir fakat ses eşleştirme yapılacaksa bireyin yalnızca renge göre değil, sese göre eşleştirme yapmasına dikkat edilmelidir.

Uygulama Süreci

Uygulama sırasında bireye iki veya daha fazla materyal verilir. Önce materyallerden biri sallanır ve bireyin sesi dinlemesi sağlanır. Daha sonra diğer materyaller sırayla sallanarak aynı sese sahip olanı bulması istenir.

Kullanılabilecek yönergeler:

• “Bunu dinle.”
• “Aynı sesi çıkaranı bul.”
• “Hangisinin sesi daha farklı?”
• “Bu ses ince mi, kalın mı?”
• “İki materyali de salla, aynı olanları eşleştir.”

Başlangıçta yalnızca iki seçenek sunulabilir. Birey ilerledikçe seçenek sayısı artırılabilir.

Uyarlama Önerileri

Etkinlik kolaylaştırılmak istenirse sesler birbirinden çok farklı seçilebilir. Örneğin bir materyalde nohut, diğerinde bulgur kullanılabilir. Daha zor bir aşamada ise birbirine yakın ses çıkaran materyaller tercih edilebilir.

İşitme yetersizliği olan bireylerde etkinlik uygulanırken ortam gürültüsünün azaltılması önemlidir. Bireyin işitme cihazı veya koklear implant kullanıp kullanmadığı dikkate alınmalı, materyal bireyin işitsel erişimine uygun şekilde sunulmalıdır.

Sözel yönergeler görsel desteklerle de desteklenebilir. Örneğin “dinle”, “eşleştir”, “aynı”, “farklı” gibi kartlar hazırlanabilir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Materyalin içindeki küçük parçaların dışarı çıkmaması için bardakların sağlam şekilde yapıştırılması gerekir. Küçük yaş gruplarında materyal yetişkin gözetiminde kullanılmalıdır.

Etkinlik sırasında amaç yalnızca doğru eşleştirme yapmak değildir. Bireyin sesi fark etmesi, dikkatini yöneltmesi ve denemeye istekli olması da önemli gözlem noktalarıdır.

Ayrıca diğer özel eğitim etkinlikleri için buraya tıklayınız.

Özel Eğitim Etkinlikleri | Şaşkın Suratlar Etkinliği yazısı ilk önce Özel Eğitim Defteri üzerinde ortaya çıktı.

Bu etkinlik; özel eğitim sınıflarında, bireysel eğitim çalışmalarında, küçük grup etkinliklerinde ve evde destekleyici öğrenme çalışmaları sırasında kullanılabilir. Özellikle el-göz koordinasyonu, dikkat, eşleştirme, kavram öğrenimi ve parmak kaslarını desteklemeye yönelik çalışmalarda işlevsel bir materyal olarak değerlendirilebilir.

Hedef Grup

Bu tür özel eğitim etkinlikleri, ortopedik yetersizliği olan öğrenciler için ince motor becerileri destekleyici şekilde uyarlanabilir. Bununla birlikte materyal; gelişimsel yetersizliği olan, dikkat süresi kısa olan, hayvanları ve besinleri tanıma çalışması yapan öğrencilerle de kullanılabilir.

Öğrencinin el kullanımı, kavrama gücü, dikkat süresi ve yönerge alma düzeyi dikkate alınarak etkinlik bireyselleştirilebilir.

Etkinliğin Amacı

Bu etkinliğin temel amacı, öğrencinin hayvanları tanıması ve hayvanları uygun besin görselleriyle eşleştirmesidir. Aynı zamanda mandal kullanımı sayesinde öğrencinin ince motor gelişimi desteklenir.

Etkinlik şu becerileri destekleyebilir:

• Hayvanları tanıma
• Hayvan-besin ilişkisi kurma
• Görsel eşleştirme yapma
• El-göz koordinasyonunu geliştirme
• Parmak kaslarını ve kavrama becerisini destekleme
• Dikkatini materyale yöneltme
• Sıra alma ve yönerge takip etme
• Sözel ifade becerisini destekleme

Kullanılan Materyaller

Etkinlikte Kullanılan Hayvanlar ve Besin Görselleri

Bu materyalde hayvan figürü olarak aslan, baykuş, zürafa, kuş, köpek ve kuzu kullanılmıştır. Besin görselleri olarak ise et, ot, ağaç yaprağı/akasya ağacı, solucan, kemik ve yem/tohum görsellerine yer verilmiştir.

Etkinlikteki eşleştirmeler öğretmenin hedeflerine göre düzenlenebilir. Örneğin:

Burada önemli olan öğrencinin sadece ezber yapması değil, hayvan ve besin arasında anlamlı bir ilişki kurabilmesidir.

Materyalin Hazırlanışı

Öncelikle mukavva üzerine büyük bir daire çizilir. Çizilen daire makas yardımıyla kesilir. Elde edilen daire siyah kartonla kaplanır. Daha sonra daire, pizza dilimi görünümünde 6 eşit bölüme ayrılır.

Beyaz A4 kâğıdına seçilen hayvanların beslendiği yiyeceklerin görselleri çizilir ve renkli kalemlerle boyanır. Hazırlanan besin görselleri daire üzerindeki her bir bölüme yapıştırılır.

Hayvan figürleri için önceden hazırlanan kalıplar keçelerin üzerine çizilir. Keçeler kesildikten sonra içleri elyaf ile doldurulur ve iğne-ip yardımıyla dikilir. Hazırlanan keçe hayvan figürleri silikon yardımıyla mandallara yapıştırılır.

Son aşamada öğrencinin hayvan figürlerini uygun besin görsellerinin bulunduğu bölümlere mandalla yerleştirmesi beklenir.

Etkinliğin Uygulanışı

Öğretmen ya da uygulayıcı, materyali öğrencinin rahatça görebileceği ve ulaşabileceği bir konuma yerleştirir. İlk olarak hayvan figürleri öğrenciye tanıtılır. Öğrenciye “Bu hangi hayvan?”, “Bu hayvan ne yer?”, “Köpek hangi yiyecekle eşleşir?” gibi sorular yöneltilebilir.

Daha sonra öğrenciye bir hayvan figürü verilir ve uygun besin görselini bulması istenir. Öğrenci doğru bölümü bulduğunda hayvan figürünü mandal yardımıyla ilgili bölüme tutturur.

Öğrenci zorlandığında doğrudan cevabı söylemek yerine ipucu verilebilir. Örneğin:

“Bu hayvan ot yer mi?”
“Kemik hangi hayvana uygun olabilir?”
“Zürafa nereden beslenir?”
“Bu hayvanın ağzı uzun, ağaç yapraklarına ulaşabilir mi?”

Etkinlik sırasında öğrencinin doğru tepkileri pekiştirilir. Yanlış eşleştirme yaptığında ise sakin bir şekilde yeniden düşünmesi sağlanır.

Ortopedik Yetersizliği Olan Öğrenciler İçin Uyarlamalar

Ortopedik yetersizliği olan öğrencilerde el kullanımı, kavrama gücü veya parmak hareketleri farklılık gösterebilir. Bu nedenle etkinlik öğrencinin fiziksel özelliklerine göre uyarlanmalıdır.

Yapılabilecek uyarlamalar:

• Küçük mandal yerine daha büyük ve kolay sıkılabilen mandallar kullanılabilir.
• Mandal kullanımı zor gelirse cırt cırtlı sistem tercih edilebilir.
• Hayvan figürleri daha büyük hazırlanabilir.
• Zemin masaya sabitlenebilir.
• Öğrencinin materyale daha kolay ulaşması için materyal eğimli yüzeye yerleştirilebilir.
• Tek elle kullanım gerekiyorsa figürler daha hafif hazırlanabilir.
• Öğrencinin yorgunluk durumuna göre etkinlik kısa oturumlara bölünebilir.
• Gerekirse fiziksel yardım, model olma veya sözel ipucu kullanılabilir.

Bu uyarlamalar, öğrencinin etkinliğe daha bağımsız katılmasını destekleyebilir.

Öğretmen ve Veli İçin Notlar

Bu etkinlik uygulanırken öğrenciden tüm eşleştirmeleri bir anda yapması beklenmemelidir. Öncelikle 2 veya 3 hayvanla başlanabilir. Öğrenci başarı gösterdikçe hayvan sayısı artırılabilir.

Öğrencinin sadece doğru eşleştirme yapması değil, hayvanı tanıması, besin görselini ayırt etmesi ve mandalı uygun şekilde kullanması da gözlemlenmelidir. Bu nedenle etkinlik hem kavram öğretimi hem de motor beceri desteği açısından değerlendirilebilir.

Evde uygulanacaksa aile üyeleri etkinliği oyunlaştırabilir. Örneğin “Aslan acıkmış, ona ne verelim?” gibi basit cümlelerle öğrencinin ilgisi artırılabilir.

Etkinliği Geliştirme Fikirleri

Etkinlik farklı kavramlarla yeniden düzenlenebilir. Örneğin:

• Hayvanlar ve yaşadıkları yerler
• Hayvanlar ve yavruları
• Hayvanlar ve çıkardıkları sesler
• Renk eşleştirme
• Meyve-sebze eşleştirme
• Meslekler ve araç-gereçler
• Taşıtlar ve kullanım alanları

Bu sayede aynı materyal mantığı farklı öğrenme hedefleri için de kullanılabilir.

Sonuç

Hayvanlar Ne Yer? etkinliği, özel eğitimde hem kavram öğretimini hem de ince motor becerileri destekleyen kullanışlı bir materyaldir. Öğrenciler bu etkinlikte hayvanları tanıma, uygun besinle eşleştirme, mandal kullanma ve yönerge takip etme gibi birçok beceriyi birlikte çalışabilir.

Materyalin öğrencinin bireysel özelliklerine göre uyarlanması, etkinliğin daha etkili ve erişilebilir olmasını sağlar. Özellikle ortopedik yetersizliği olan öğrenciler için mandal boyutu, materyalin konumu ve yardım düzeyi dikkatle planlanmalıdır.

Diğer özel eğitim etkinlikleri için buraya tıklayınız.

Özel Eğitim Etkinlikleri | Hayvanlar Ne Yer Etkinliği yazısı ilk önce Özel Eğitim Defteri üzerinde ortaya çıktı.

Bazı özel eğitim etkinlikleri çok basit görünür ama doğru hazırlandığında oldukça işlevsel bir öğrenme alanı açabilir. “Ses Keselerini Eşleştiriyorum” etkinliği de bunlardan biri olabilir. Bu çalışma, özellikle orta düzey işitme yetersizliği olan bireylerde ses farkındalığını desteklemek, benzer ve farklı sesleri ayırt etmeye yönelik dikkat geliştirmek ve materyalle etkileşim kurma sürecini daha anlamlı hale getirmek amacıyla hazırlanabilir.

Etkinlikte temel hedef, içinde farklı materyaller bulunan küçük kumaş keselerin çıkardığı sesleri karşılaştırmak ve aynı sesi veren keseleri eşleştirmektir. Burada amaç sadece “duyma” değildir. Aynı zamanda dinlemeye yönelme, dikkatini bir uyarana verme, karşılaştırma yapma, seçimde bulunma ve materyalle kontrollü şekilde etkileşim kurma gibi beceriler de sürece dahil olabilir.

Uygulama Grubu

Engel Grubu: İşitme Yetersizliği Olan Bireyler
Düzeyi: Orta Düzey İşitme Yetersizliği

Bu tür özel eğitim etkinlikleri özellikle işitme kalıntısı bulunan, seslere yönelme becerisi geliştirilmeye çalışılan ya da ses farkını hissetme üzerinde çalışılan bireylerde kullanılabilir. Ancak uygulama süreci bireyin performansına göre mutlaka uyarlanmalıdır. Her birey aynı şekilde tepki vermeyebilir. Bazı bireyler sesi daha belirgin algılarken bazı bireylerde titreşim, tekrar ve görsel destek daha önemli hale gelebilir.

Etkinliğin Amacı

Bu etkinlik, bireyin aynı sesi çıkaran keseleri eşleştirmesine fırsat sunarak ses ayırt etme becerisini desteklemeyi amaçlayabilir. Bunun yanında dikkatini toplama, dinleme süresini uzatma, karşılaştırma yapma, seçim yapma ve etkinliğe katılım gösterme gibi alanlarda da katkı sağlayabilir.

Kullanılan Malzemeler

Etkinliğin Hazırlanışı

Temin edilen lacivert kumaş parçasından sekiz adet küçük kare kesilir. Her bir karenin üç kenarı dikilir ve bir kenarı açık bırakılır. Açık bırakılan bölümden, sesiyle birbirinden ayrılabilecek materyaller yerleştirilir. Örneğin iki keseye boncuk, iki keseye deniz kabuğu, iki keseye çakıl taşı ve iki keseye fındık kabuğu konularak eş oluşturulabilir. Ardından açık kalan kısımlar da dikilerek ses keseleri tamamlanır.

Keselerin saklanacağı bölüm için beyaz keçeden büyük bir daire şekli kesilir. Dairenin kenarlarına eşit aralıklarla küçük delikler açılır. Bu deliklerden kurdele geçirilir. Ses keseleri içine yerleştirildikten sonra kurdele büzülerek bağlanır ve böylece etkinlik materyali hem düzenli hem de kullanılabilir bir hale gelir.

Uygulama Ortamı Nasıl Olabilir

Bu etkinlik mümkün olduğunca dikkat dağıtıcının az olduğu bir ortamda daha verimli olabilir. Arka plan gürültüsünün yoğun olduğu bir ortam, bireyin sesleri karşılaştırmasını zorlaştırabilir. Bu yüzden sessiz, sade ve kontrollü bir uygulama alanı tercih edilebilir.

Uygulama bireysel olarak yapılabileceği gibi küçük grup içinde de denenebilir. Ancak ilk denemelerde bireysel uygulama daha anlaşılır ve izlenebilir olabilir.

Uygulama Süreci

Öncelikle bireye ses keseleri tanıtılabilir. Tüm keseler aynı anda verilmek yerine önce iki kese ile başlanması daha uygun olabilir. Uygulayıcı, keseyi hafifçe sallayarak bireyin dikkatini materyale yöneltebilir. Ardından ikinci kese sunulur ve seslerin benzer olup olmadığı birlikte fark edilmeye çalışılır.

Bireyden “aynı sesi verenleri bulması” beklenebilir. Burada doğrudan doğruyu söylemek yerine tekrar dinleme fırsatı sunmak daha destekleyici olabilir. Gerektiğinde yetişkin model olabilir, birlikte sallama yapılabilir ya da keseler tek tek sunularak karşılaştırma kolaylaştırılabilir.

Etkinlik ilerledikçe kese sayısı artırılabilir. Önce tek eş bulma, sonra iki eş bulma, daha sonra tüm eşleri tamamlama şeklinde bir ilerleme izlenebilir. Bireyin performansına göre süreç kısa tutulabilir ya da birkaç oturuma bölünebilir.

Etkinlikte Dikkat Edilebilecek Noktalar

Burada önemli olan şey, bireyin “yanlış yaptı” düşüncesiyle etkinlikten kopmamasıdır. Bazı bireyler ilk denemede sesleri ayırt etmekte zorlanabilir. Bu oldukça doğal bir durumdur. Bu yüzden tekrar, sabır ve kısa yönergeler önemli olabilir.

Keselerin içindeki materyallerin ses farkı birbirine çok yakın seçilirse etkinlik gereğinden fazla zorlaşabilir. İlk uygulamalarda sesi daha belirgin materyaller tercih edilebilir. Daha sonra daha yakın tınılı materyallerle çalışma yapılabilir.

Keselerin boyutu da önemlidir. Çok büyük keseler çocuğun elinde zor tutulabilir, çok küçük keseler ise materyalin sesini yeterince yansıtmayabilir. Bu yüzden ele rahat oturan, sallandığında ses veren ama dikkat dağıtmayan bir boyut tercih edilebilir.

Bilişsel ve algısal alan

Birey aynı-farklı ilişkisini fark etmeye başlayabilir.
Karşılaştırma yapma becerisi desteklenebilir.
İşitsel dikkat süresi artabilir.

Dil ve iletişim alanı

Kısa yönergeleri takip etme becerisi desteklenebilir.
“Dinle”, “aynı”, “farklı”, “bul”, “eşleştir” gibi kavramlarla çalışma yapılabilir.

Dikkat ve odaklanma alanı

Uyarana yönelme süresi uzayabilir.
Etkinlik boyunca sırayla dinleme ve bekleme becerisi gelişebilir.

Motor ve materyal kullanımı

Keseyi tutma, sallama, seçme ve ayırma gibi küçük kas kullanımı gerektiren hareketler desteklenebilir.
Materyali kontrollü kullanma alışkanlığı gelişebilir.

Sosyal-duygusal alan

Doğru eşleşmeyi bulduğunda başarı hissi yaşayabilir.
Yetişkinle ortak dikkat kurma süreci güçlenebilir.
Etkinliğe katılma isteği artabilir.

Uyarlama Önerileri

Her bireyin işitme profili aynı olmayacağı için etkinlik küçük uyarlamalarla zenginleştirilebilir. Örneğin bazı bireylerde sadece işitsel fark değil, sallandığında oluşan titreşim de sürece dahil edilebilir. Bazı uygulamalarda keselerin üzerine küçük semboller eklenmeden tamamen dinlemeye dayalı ilerlenebilir, bazı bireylerde ise başlangıç aşamasında görsel ipucu desteği düşünülebilir.

İşitme cihazı ya da yardımcı teknoloji kullanan bireylerde uygulama öncesinde ortam düzenlemesi yapmak da önemli olabilir. Ama burada asıl belirleyici nokta, bireyin o günkü dikkat durumu, katılımı ve hazır oluşudur.

Değerlendirme

Bu etkinlikte değerlendirme çok katı bir doğru-yanlış mantığıyla değil, süreç odaklı yapılabilir. Örneğin şu noktalar gözlenebilir:

Birey sese yöneldi mi
İki kese arasındaki farkı hissetmeye çalıştı mı
Aynı sesi verenleri bulurken tekrar dinleme ihtiyacı duydu mu
Yardımla mı bağımsız mı eşleştirme yaptı
Etkinlik süresince dikkatini ne kadar koruyabildi

Bu tür gözlemler, sonraki uygulamaları planlamak açısından daha işlevsel olabilir.

Sonuç

“Ses Keselerini Eşleştiriyorum” etkinliği, sade malzemelerle hazırlanabilen ama dikkatli uygulandığında birçok beceri alanına temas edebilen bir çalışma olabilir. Özellikle işitme yetersizliği olan bireylerde ses farkındalığı, karşılaştırma yapma, dikkat geliştirme ve etkinliğe katılım gibi alanlarda destekleyici bir materyal olarak kullanılabilir. Uygulama sürecinde bireyin performansını merkeze almak, gerektiğinde kolaylaştırmak ve süreci aceleye getirmemek bu etkinliği daha anlamlı hale getirebilir.

Diğer özel eğitim etkinlikleri için buraya tıklayınız.

Özel Eğitim Etkinlikleri | Ses Keselerini Eşleştiriyorum yazısı ilk önce Özel Eğitim Defteri üzerinde ortaya çıktı.

Bu etkinlikte keçe ile hazırlanmış farklı şekiller, mukavva üzerine yerleştirilen eş alanlara cırt cırt yardımıyla yapıştırılıyor. Öğrenci bir yandan şekli tanımaya çalışırken bir yandan da parçayı tutma, yönünü ayarlama, uygun yere götürme ve bırakma gibi aşamaları deneyimliyor. Bu yüzden materyal, yalnızca “şekil öğretimi” için değil, dikkat, eşleme, görsel ayırt etme ve el-göz koordinasyonu açısından da işlevsel bir destek materyali olabilir.

Engel Grubu

Zihinsel Yetersizliği Olan Bireyler

Uygulanabilecek Düzey

Hafif düzey ve orta düzey zihinsel yetersizliği olan bireylerle kullanılabilecek bir materyal olarak düşünülebilir. Öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine göre uygulama şekli kolaylaştırılabilir ya da biraz daha ayrıntılandırılabilir.

Yaş Grubu

Kesin bir yaş grubuna bağlı olmadan kullanılabilir. Daha çok okul öncesi, ilkokul düzeyi ya da gelişimsel olarak temel kavram öğretimine ihtiyaç duyan bireylerle uygulanması daha uygun olabilir. Ancak öğrencinin takvim yaşından çok gelişimsel özellikleri dikkate alınmalıdır. Aynı materyal farklı yaş gruplarında farklı amaçlarla da kullanılabilir. Küçük yaşta temel kavram öğretimi için, daha büyük yaşta ise tekrar ve pekiştirme amacıyla tercih edilebilir.

Etkinliğin Amacı

Bu etkinliğin temel amacı, bireyin temel geometrik şekilleri tanımasını ve ayırt etmesini desteklemektir. Bunun yanında cırt cırtlı parçaları kaldırıp uygun yere yerleştirirken el kaslarını kullanması, parmak kontrolünü geliştirmesi ve dikkatini belirli bir görev üzerinde sürdürmesi de hedeflenebilir.

Destekleyebileceği Beceriler

Bu materyal kullanılırken aşağıdaki alanlar desteklenebilir:

Şekilleri tanıma ve ayırt etme becerisi gelişebilir.
Görsel algı ve görsel eşleme becerileri desteklenebilir.
El-göz koordinasyonu güçlenebilir.
İnce motor beceriler üzerinde çalışılabilir.
Dikkatini verilen görev üzerinde sürdürme süresi artabilir.
Yönerge alma ve yönergeyi takip etme becerileri desteklenebilir.
Parçayı uygun yere yerleştirirken problem çözme süreci harekete geçebilir.
Başarma duygusu sayesinde etkinliğe katılım isteği artabilir.

Materyalin Genel Özelliği

Materyal düz bir pano üzerinde hazırlanmıştır. Panonun üzerinde farklı şekiller için ayrılmış alanlar bulunmaktadır. Şekiller keçeden hazırlanmış ve her birinin yerleştirileceği bölge kesik çizgilerle belirgin hale getirilmiştir. Şekillerin hem görsel sınırlarının verilmiş olması hem de cırt cırt kullanılması, öğrencinin neyi nereye yerleştireceğini daha kolay fark etmesine yardımcı olabilir.

Materyalde üçgen, kare, dikdörtgen ve daire gibi temel şekiller yer almaktadır. Şekillerin farklı renklerde hazırlanmış olması da öğrencinin dikkatini canlı tutabilir. Bazı öğrenciler şekli önce rengine göre fark edebilir, bazıları ise dış hatlarına göre ayırt etmeye başlayabilir. Bu yüzden materyal birden fazla ipucu sunuyor gibi düşünülebilir.

Yapılışı

Bu materyali hazırlarken önce kullanmak istediğim şekilleri belirledim. Daha sonra bu şekilleri keçeden kestim. Mukavvayı renkli kartonla kaplayarak daha düzenli ve dayanıklı bir zemin oluşturdum. Şekillerin yerleştirileceği bölümleri keçeli kalemle belirledim ve öğrencinin görsel olarak alanları fark edebilmesi için sınırları çizdim. Son aşamada cırt cırtın bir tarafını keçe şekillerin arkasına diğer tarafını ise şeklin gelmesi gereken alana sıcak silikon yardımıyla yapıştırdım.

Uygulama Öncesi Hazırlık

Etkinliğe başlamadan önce öğrencinin dikkatini toparlayabileceği sade bir ortam oluşturulması faydalı olabilir. Masanın üzerinde yalnızca etkinlik materyalinin bulunması, dikkat dağınıklığını azaltabilir. Eğer öğrenci için tüm şekiller aynı anda fazla geliyorsa, önce daha az sayıda şekille başlamak daha uygun olabilir. Örneğin ilk aşamada yalnızca iki şekil ile başlanıp, öğrenci alıştıkça diğer şekiller de eklenebilir.

Uygulama öncesinde öğrenciye materyal tanıtılabilir. Şekillere dokunmasına, incelemesine ve isimlerini duymasına fırsat verilmesi başlangıç için yararlı olabilir. Bazı öğrenciler önce gözlemleyerek, bazıları ise dokunarak daha iyi öğrenebilir. O yüzden materyalin sadece gösterilmesi değil, öğrencinin aktif olarak eline alması da önemli olabilir.

Uygulama Süreci

Uygulama sırasında önce öğrenciye tek tek şekiller gösterilebilir. Şeklin adı söylenerek dikkat belirli bir parçaya çekilebilir. Ardından öğrenciden bu şekli panoda uygun yere yerleştirmesi istenebilir. Eğer öğrenci doğrudan yapamıyorsa sözel ipucu, işaret etme, model olma ya da fiziksel yardım gibi destekler kullanılabilir ayrıca pekiştireçde önemli bir faktör. Bu tarz özel eğitim etkinlikleri öğrencinin aktif katılımını artırır. Buna benzer etkinliklere buradan ulaşabilirsiniz. Etkinlikler

Bazı öğrenciler şekli eline aldıktan sonra yalnızca renk benzerliğine göre seçim yapabilir. Bazıları ise şeklin kenar yapısını fark ederek doğru yeri bulabilir. Bu noktada öğretici kişi acele etmeden öğrencinin düşünmesine zaman tanıyabilir. Hemen müdahale etmek yerine kısa bir bekleme süresi bırakılması bazen öğrencinin bağımsız tepki verme şansını artırabilir.

Etkinlik ilerledikçe öğrenciye şu tür yönergeler verilebilir:
“Daireyi bulalım.”
“Üçgeni yerine yerleştirelim.”
“Kare hangisi olabilir?”
“Şimdi uzun olan şekli bulmayı deneyelim.”

Yukarda bahsettiğim gibi öğrenci doğru yerleştirme yaptığında sözel pekiştireçler kullanılabilir. Küçük ama içten geri bildirimler öğrencinin motivasyonunu artırabilir. Yanlış yerleştirme durumunda ise doğrudan “yanlış” demek yerine yönlendirici ifadeler daha destekleyici olabilir. Böylece etkinlik, baskı oluşturan bir çalışmadan çok birlikte yapılan bir öğrenme sürecine dönüşebilir.

Uygulamada Kullanılabilecek Destek Türleri

Her öğrencinin öğrenme biçimi farklı olabileceği için destek düzeyi değişebilir. Bu etkinlikte şu destek türleri kullanılabilir:

Sözel ipucu verilebilir.
Şeklin adı tekrar edilebilir.
Şeklin yeri işaret edilerek görsel ipucu sunulabilir.
Öğretmen önce örnek yapıp model olabilir.
Gerekirse el üstünde el yardımıyla fiziksel destek sağlanabilir.
Öğrenci başarılı oldukça ipuçları yavaş yavaş azaltılabilir.

Burada önemli olan nokta, öğrencinin yapamadığı her anda doğrudan cevabı vermek değil; mümkün olduğunca bağımsız yapabileceği noktaya kadar ona alan tanımaktır.

Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Materyalin kenarları güvenli olmalıdır çok sivri olmamasına dikkat edin. Sıcak silikonla yapıştırılan bölümler iyi sabitlenmelidir. Cırt cırt parçaları kolay kopacak şekilde olmamalıdır. Eğer öğrenci küçük parçaları ağzına götürme eğilimindeyse uygulama mutlaka yetişkin gözetiminde yapılmalıdır.

Şekillerin hepsini aynı anda vermek bazı öğrenciler için zorlayıcı olabilir. Bu yüzden etkinlik, öğrencinin performansına göre sadeleştirilebilir. Uygulama süresi çok uzun tutulduğunda dikkat kaybı yaşanabilir. Kısa ama tekrar edilebilir oturumlar bazı öğrenciler için daha verimli olabilir.

Olası Kazanımlar

Bu etkinlik düzenli tekrarlarla kullanıldığında öğrencide şu alanlarda gelişim gözlenebilir:

Temel şekilleri fark etme becerisi gelişebilir.
Benzer ve farklı olanı ayırt etme süreci desteklenebilir.
Nesneyi uygun boşluğa yerleştirme becerisi artabilir.
Parmak kullanımı ve ince motor koordinasyon güçlenebilir.
Etkinlik sırasında dikkatini sürdürme süresi uzayabilir.
Söylenen yönergeyi anlama ve uygulama becerisi desteklenebilir.
Bağımsız görev tamamlama davranışı güçlenebilir.

Bunlar her öğrenci için aynı düzeyde ya da aynı hızda ortaya çıkmayabilir. Öğrencinin bireysel özellikleri, önceki deneyimleri, dikkat süresi ve destek ihtiyacı süreci etkileyebilir.

Kimlere Uygulanabilir

Bu etkinlik özellikle temel kavram öğretimine ihtiyaç duyan bireylerle kullanılabilir. Hafif ve orta düzey zihinsel yetersizliği olan öğrenciler için uygun bir materyal olabilir. Bunun yanında görsel destekle öğrenmeye daha açık olan, masa başı etkinliğe belirli süre katılabilen ve eşleme çalışmalarına ihtiyaç duyan farklı öğrencilerle de uyarlanarak kullanılabilir. Farklı özel eğitim etkinlikleri ile desteklenebilir.

Uyarlama Önerileri

Materyal sabit bir biçimde kullanılmak zorunda değildir. Öğrenciye göre değiştirilebilir. Örneğin başlangıç düzeyinde yalnızca iki şekille başlanabilir. Daha sonra şekil sayısı artırılabilir. Renkler azaltılabilir ya da tam tersine daha dikkat çekici hale getirilebilir. İleri aşamada öğrenciye sadece şekli yerleştirmesi değil, adını söylemesi de istenebilir. Hatta aynı materyal renk öğretimi, büyük-küçük kavramı ya da aynı-farklı çalışmaları için de uyarlanabilir.

Etkinliğin Eğitim Ortamına Katkısı

Bu tarz materyaller, öğrencinin pasif şekilde dinlemesinden çok aktif katılım göstermesine fırsat verebilir. Dokunarak, yerleştirerek ve tekrar deneyerek öğrenme sürecine dahil olan öğrenci için kavramlar daha somut hale gelebilir. Özellikle özel eğitimde yalnızca anlatmak her zaman yeterli olmayabiliyor. Bu yüzden öğrencinin elini kullanabildiği, doğrudan katılabildiği materyaller öğretim sürecini daha işlevsel hale getirebilir.

Öğretmen / Uygulayıcı Notu

Ben bu materyali hazırlarken hem öğretici hem de öğrenciyi sürecin içine çeken bir çalışma olmasına dikkat ettim. Sadece bakılan bir pano değil, öğrencinin aktif şekilde dokunduğu, düşündüğü ve yerleştirdiği bir materyal olsun istedim. Şekilleri öğrenme süreci bazı öğrenciler için kısa sürede ilerleyebilirken bazı öğrenciler için daha fazla tekrar gerektirebilir. Bu yüzden etkinlikte önemli olan tek seferde sonuç almak değil, öğrencinin katılımını sürdürmek ve küçük ilerlemeleri de fark edebilmektir.

Sonuç

Bu çalışma, özel eğitim etkinlikleri arasında işlevsel bir örnektir. basit görünen ama farklı beceri alanlarına aynı anda dokunabilen bir materyal olarak kullanılabilir. Bu materyal özel eğitim etkinlikleri arasında hem öğretim hem de beceri destekleme yönüyle kullanılabilecek pratik bir örnek sunar. Şekil öğretimini desteklerken ince motor becerilere, dikkat süresine, yönerge takibine ve görsel eşleme çalışmalarına da katkı sağlayabilir. Öğrencinin düzeyine göre uyarlanabilir olması da materyalin güçlü taraflarından biri olabilir. Düzenli tekrar ve uygun destekle birlikte kullanıldığında öğretim sürecine işlevsel bir katkı sunabilir. Ayrıca diğer etkinliklere buradan bakabilirsiniz.

Özel Eğitim Etkinlikleri | Şekilleri Öğrenelim Etkinliği yazısı ilk önce Özel Eğitim Defteri üzerinde ortaya çıktı.