Şekilleri Öğrenelim Etkinliği

Özel eğitimde kullanılan materyallerin sadece dikkat çekici olması yetmiyor aynı zamanda çocuğun aktif katılımını desteklemesi elini kullanmasına fırsat vermesi ve öğrenmeyi somut hale getirmesi de önemli oluyor. Amaç sadece şekilleri göstermek değil öğrencinin şekilleri görerek ayırt etmesini, uygun yere yerleştirmesini ve bunu yaparken ince motor becerilerini de olabildiğince desteklemeye çalışmak.

Bu etkinlikte keçe ile hazırlanmış farklı şekiller, mukavva üzerine yerleştirilen eş alanlara cırt cırt yardımıyla yapıştırılıyor. Öğrenci bir yandan şekli tanımaya çalışırken bir yandan da parçayı tutma, yönünü ayarlama, uygun yere götürme ve bırakma gibi aşamaları deneyimliyor. Bu yüzden materyal, yalnızca “şekil öğretimi” için değil, dikkat, eşleme, görsel ayırt etme ve el-göz koordinasyonu açısından da işlevsel bir destek materyali olabilir.

Engel Grubu

Zihinsel Yetersizliği Olan Bireyler

Uygulanabilecek Düzey

Hafif düzey ve orta düzey zihinsel yetersizliği olan bireylerle kullanılabilecek bir materyal olarak düşünülebilir. Öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine göre uygulama şekli kolaylaştırılabilir ya da biraz daha ayrıntılandırılabilir.

Yaş Grubu

Kesin bir yaş grubuna bağlı olmadan kullanılabilir. Daha çok okul öncesi, ilkokul düzeyi ya da gelişimsel olarak temel kavram öğretimine ihtiyaç duyan bireylerle uygulanması daha uygun olabilir. Ancak öğrencinin takvim yaşından çok gelişimsel özellikleri dikkate alınmalıdır. Aynı materyal farklı yaş gruplarında farklı amaçlarla da kullanılabilir. Küçük yaşta temel kavram öğretimi için, daha büyük yaşta ise tekrar ve pekiştirme amacıyla tercih edilebilir.

Etkinliğin Amacı

Bu etkinliğin temel amacı, bireyin temel geometrik şekilleri tanımasını ve ayırt etmesini desteklemektir. Bunun yanında cırt cırtlı parçaları kaldırıp uygun yere yerleştirirken el kaslarını kullanması, parmak kontrolünü geliştirmesi ve dikkatini belirli bir görev üzerinde sürdürmesi de hedeflenebilir.

Destekleyebileceği Beceriler

Bu materyal kullanılırken aşağıdaki alanlar desteklenebilir:

Şekilleri tanıma ve ayırt etme becerisi gelişebilir.
Görsel algı ve görsel eşleme becerileri desteklenebilir.
El-göz koordinasyonu güçlenebilir.
İnce motor beceriler üzerinde çalışılabilir.
Dikkatini verilen görev üzerinde sürdürme süresi artabilir.
Yönerge alma ve yönergeyi takip etme becerileri desteklenebilir.
Parçayı uygun yere yerleştirirken problem çözme süreci harekete geçebilir.
Başarma duygusu sayesinde etkinliğe katılım isteği artabilir.

Materyalin Genel Özelliği

Materyal düz bir pano üzerinde hazırlanmıştır. Panonun üzerinde farklı şekiller için ayrılmış alanlar bulunmaktadır. Şekiller keçeden hazırlanmış ve her birinin yerleştirileceği bölge kesik çizgilerle belirgin hale getirilmiştir. Şekillerin hem görsel sınırlarının verilmiş olması hem de cırt cırt kullanılması, öğrencinin neyi nereye yerleştireceğini daha kolay fark etmesine yardımcı olabilir.

Materyalde üçgen, kare, dikdörtgen ve daire gibi temel şekiller yer almaktadır. Şekillerin farklı renklerde hazırlanmış olması da öğrencinin dikkatini canlı tutabilir. Bazı öğrenciler şekli önce rengine göre fark edebilir, bazıları ise dış hatlarına göre ayırt etmeye başlayabilir. Bu yüzden materyal birden fazla ipucu sunuyor gibi düşünülebilir.

Yapılışı

Bu materyali hazırlarken önce kullanmak istediğim şekilleri belirledim. Daha sonra bu şekilleri keçeden kestim. Mukavvayı renkli kartonla kaplayarak daha düzenli ve dayanıklı bir zemin oluşturdum. Şekillerin yerleştirileceği bölümleri keçeli kalemle belirledim ve öğrencinin görsel olarak alanları fark edebilmesi için sınırları çizdim. Son aşamada cırt cırtın bir tarafını keçe şekillerin arkasına diğer tarafını ise şeklin gelmesi gereken alana sıcak silikon yardımıyla yapıştırdım. Böylece öğrenci şekilleri çıkarıp tekrar yerleştirebileceği bir materyalle çalışabilir hale geldi.

Uygulama Öncesi Hazırlık

Etkinliğe başlamadan önce öğrencinin dikkatini toparlayabileceği sade bir ortam oluşturulması faydalı olabilir. Masanın üzerinde yalnızca etkinlik materyalinin bulunması, dikkat dağınıklığını azaltabilir. Eğer öğrenci için tüm şekiller aynı anda fazla geliyorsa, önce daha az sayıda şekille başlamak daha uygun olabilir. Örneğin ilk aşamada yalnızca iki şekil ile başlanıp, öğrenci alıştıkça diğer şekiller de eklenebilir.

Uygulama öncesinde öğrenciye materyal tanıtılabilir. Şekillere dokunmasına, incelemesine ve isimlerini duymasına fırsat verilmesi başlangıç için yararlı olabilir. Bazı öğrenciler önce gözlemleyerek, bazıları ise dokunarak daha iyi öğrenebilir. O yüzden materyalin sadece gösterilmesi değil, öğrencinin aktif olarak eline alması da önemli olabilir.

Uygulama Süreci

Uygulama sırasında önce öğrenciye tek tek şekiller gösterilebilir. Şeklin adı söylenerek dikkat belirli bir parçaya çekilebilir. Ardından öğrenciden bu şekli panoda uygun yere yerleştirmesi istenebilir. Eğer öğrenci doğrudan yapamıyorsa sözel ipucu, işaret etme, model olma ya da fiziksel yardım gibi destekler kullanılabilir ayrıca pekiştireçde önemli bir faktör.

Bazı öğrenciler şekli eline aldıktan sonra yalnızca renk benzerliğine göre seçim yapabilir. Bazıları ise şeklin kenar yapısını fark ederek doğru yeri bulabilir. Bu noktada öğretici kişi acele etmeden öğrencinin düşünmesine zaman tanıyabilir. Hemen müdahale etmek yerine kısa bir bekleme süresi bırakılması bazen öğrencinin bağımsız tepki verme şansını artırabilir.

Etkinlik ilerledikçe öğrenciye şu tür yönergeler verilebilir:
“Daireyi bulalım.”
“Üçgeni yerine yerleştirelim.”
“Kare hangisi olabilir?”
“Şimdi uzun olan şekli bulmayı deneyelim.”

Yukarda bahsettiğim gibi öğrenci doğru yerleştirme yaptığında sözel pekiştireçler kullanılabilir. Küçük ama içten geri bildirimler öğrencinin motivasyonunu artırabilir. Yanlış yerleştirme durumunda ise doğrudan “yanlış” demek yerine yönlendirici ifadeler daha destekleyici olabilir. Böylece etkinlik, baskı oluşturan bir çalışmadan çok birlikte yapılan bir öğrenme sürecine dönüşebilir.

Uygulamada Kullanılabilecek Destek Türleri

Her öğrencinin öğrenme biçimi farklı olabileceği için destek düzeyi değişebilir. Bu etkinlikte şu destek türleri kullanılabilir:

Sözel ipucu verilebilir.
Şeklin adı tekrar edilebilir.
Şeklin yeri işaret edilerek görsel ipucu sunulabilir.
Öğretmen önce örnek yapıp model olabilir.
Gerekirse el üstünde el yardımıyla fiziksel destek sağlanabilir.
Öğrenci başarılı oldukça ipuçları yavaş yavaş azaltılabilir.

Burada önemli olan nokta, öğrencinin yapamadığı her anda doğrudan cevabı vermek değil; mümkün olduğunca bağımsız yapabileceği noktaya kadar ona alan tanımaktır.

Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Materyalin kenarları güvenli olmalıdır çok sivri olmamasına dikkat edin. Sıcak silikonla yapıştırılan bölümler iyi sabitlenmelidir. Cırt cırt parçaları kolay kopacak şekilde olmamalıdır. Eğer öğrenci küçük parçaları ağzına götürme eğilimindeyse uygulama mutlaka yetişkin gözetiminde yapılmalıdır.

Şekillerin hepsini aynı anda vermek bazı öğrenciler için zorlayıcı olabilir. Bu yüzden etkinlik, öğrencinin performansına göre sadeleştirilebilir. Uygulama süresi çok uzun tutulduğunda dikkat kaybı yaşanabilir. Kısa ama tekrar edilebilir oturumlar bazı öğrenciler için daha verimli olabilir.

Olası Kazanımlar

Bu etkinlik düzenli tekrarlarla kullanıldığında öğrencide şu alanlarda gelişim gözlenebilir:

Temel şekilleri fark etme becerisi gelişebilir.
Benzer ve farklı olanı ayırt etme süreci desteklenebilir.
Nesneyi uygun boşluğa yerleştirme becerisi artabilir.
Parmak kullanımı ve ince motor koordinasyon güçlenebilir.
Etkinlik sırasında dikkatini sürdürme süresi uzayabilir.
Söylenen yönergeyi anlama ve uygulama becerisi desteklenebilir.
Bağımsız görev tamamlama davranışı güçlenebilir.

Bunlar her öğrenci için aynı düzeyde ya da aynı hızda ortaya çıkmayabilir. Öğrencinin bireysel özellikleri, önceki deneyimleri, dikkat süresi ve destek ihtiyacı süreci etkileyebilir.

Kimlere Uygulanabilir

Bu etkinlik özellikle temel kavram öğretimine ihtiyaç duyan bireylerle kullanılabilir. Hafif ve orta düzey zihinsel yetersizliği olan öğrenciler için uygun bir materyal olabilir. Bunun yanında görsel destekle öğrenmeye daha açık olan, masa başı etkinliğe belirli süre katılabilen ve eşleme çalışmalarına ihtiyaç duyan farklı öğrencilerle de uyarlanarak kullanılabilir.

Uyarlama Önerileri

Materyal sabit bir biçimde kullanılmak zorunda değildir. Öğrenciye göre değiştirilebilir. Örneğin başlangıç düzeyinde yalnızca iki şekille başlanabilir. Daha sonra şekil sayısı artırılabilir. Renkler azaltılabilir ya da tam tersine daha dikkat çekici hale getirilebilir. İleri aşamada öğrenciye sadece şekli yerleştirmesi değil, adını söylemesi de istenebilir. Hatta aynı materyal renk öğretimi, büyük-küçük kavramı ya da aynı-farklı çalışmaları için de uyarlanabilir.

Etkinliğin Eğitim Ortamına Katkısı

Bu tarz materyaller, öğrencinin pasif şekilde dinlemesinden çok aktif katılım göstermesine fırsat verebilir. Dokunarak, yerleştirerek ve tekrar deneyerek öğrenme sürecine dahil olan öğrenci için kavramlar daha somut hale gelebilir. Özellikle özel eğitimde yalnızca anlatmak her zaman yeterli olmayabiliyor. Bu yüzden öğrencinin elini kullanabildiği, doğrudan katılabildiği materyaller öğretim sürecini daha işlevsel hale getirebilir.

Öğretmen / Uygulayıcı Notu

Ben bu materyali hazırlarken hem öğretici hem de öğrenciyi sürecin içine çeken bir çalışma olmasına dikkat ettim. Sadece bakılan bir pano değil, öğrencinin aktif şekilde dokunduğu, düşündüğü ve yerleştirdiği bir materyal olsun istedim. Şekilleri öğrenme süreci bazı öğrenciler için kısa sürede ilerleyebilirken bazı öğrenciler için daha fazla tekrar gerektirebilir. Bu yüzden etkinlikte önemli olan tek seferde sonuç almak değil, öğrencinin katılımını sürdürmek ve küçük ilerlemeleri de fark edebilmektir.

Sonuç

Şekilleri Öğrenelim etkinliği, basit görünen ama farklı beceri alanlarına aynı anda dokunabilen bir materyal olarak kullanılabilir. Şekil öğretimini desteklerken ince motor becerilere, dikkat süresine, yönerge takibine ve görsel eşleme çalışmalarına da katkı sağlayabilir. Öğrencinin düzeyine göre uyarlanabilir olması da materyalin güçlü taraflarından biri olabilir. Düzenli tekrar ve uygun destekle birlikte kullanıldığında öğretim sürecine işlevsel bir katkı sunabilir.